Księgarnia Internetowa Gandalf

- Do kogo idziemy? - Zwlekam się z łóżka. - Do Bolka i Beaty?
Jezu, w tym kraju najzwyklejsze imiona brzmią jak pseudonimy tajnych agentów. Dobrze, że nie mamy dziecka i nie musimy go nazwać. Wybierać między serialowymi Oliyierami albo ksywami kryminalistów.
Właściwie jest mi obojętne, do kogo idziemy. Znajomi Alicji z uniwersytetu są jedną kastą. Powinienem im współczuć. Ubodzy akademiccy krewni z Trzeciego Świata. Narzekający, opluwający się nawzajem: Ten „dupodajec”, tamten „ma parcie na szkło”. Za inteligentni, żebym ich usprawiedliwiał. Narzekają na poziom uczelni, a sami go obniżają chałturą na trzech, czterech etatach. Dopóki się nie upiją, wibrują agresywnym napięciem w szyderczej kanonadzie złośliwości. Potem uchodzi z nich energia. Jakby
była skumulowana w złości i już nie starczało na zwykłą sympatię. Przypominają mi szwedzkie nauczycielki, z którymi pracowałem. Potulne, dobre kobiety od rana nie wiadomo dlaczego zirytowane i wściekłe. Wytłumaczyła mi to jedna z nich, Lena:
„Inaczej bym nie wyszła z domu. Złość mnie motywuje. Później jakoś idzie. Sanki przymarznięte do śniegu - kopnięte mocno - już dalej się ślizgają”.
Po przyjęciu wracamy nocą pieszo pustymi ulicami. Tramwaje pędzą do zajezdni, podzwaniając niby ksiądz spieszący z wiatykiem dla zamierającego miasta. Chodnikami spływa deszcz. Alicji nie udaje się przeskoczyć kałuży. Mogła to przewidzieć i podciągnąć spodnie. Jest jedyną znaną mi osobą, która ochlapywaniem się czci pamięć swojej babci.
Staruszka, przesiedlona z dworkowych Kresów do studziennej kamienicy, uczyła małą Alę: - Nie po to się człowiek ubiera, żeby przy ludziach zadzierać kieckę. Lepszy brud niż plama na honorze. - Alicja zna wiele podobnych przykazań. Pańskich gestów przykurczonych do manier wywłaszczonych z rodowej historii.
- Wiem, głupie. - Ogląda spodnie obrębione zaciekami błota. - Im jestem starsza, tym częściej wracam do głupot z dzieciństwa.
- To szacunek, nie dziecinada. - Sprawdzam, czy przy zaciąganiu się powietrzem nadal mam nerwicowe kłucie serca. - Chcemy, żeby nas też szanowano na starość, nasze dziwactwa.
- I naszego alzheimera?
Zmarszczki jej oczu łączą się z tymi wokół ust, naciągając twarz siateczką powiązań.
Delikatną siecią, w której błyszczą oczy koloru morza. Jej złocisty, łagodny profil powtarzał linię brzegu wyrzeźbioną wracającymi falami przeszłości. Historią rodziny i genów odnajdujących w niej szukaną od pokoleń, doskonałą przystań. Ewa nie odziedziczyła urody po Alicji. Jest za chuda, tyczkowata, ze zbyt długą szczęką i haczykowatym nosem Januszka.
- Nie będziesz potrzebowała szacunku za robienie pod siebie? - klepię Alicję w pośladki.
- Proszę, przestań.
- Przecież lubisz się śmiać. Zaśmiewałaś się z żartów Wojtka.
- Zazdrosny?
- O nich? - Nie brałem udziału w towarzyskiej licytacji. - Porozmawiałaś kiedykolwiek z Wojtkiem na serio? Albo z tym drugim, łysym?
Od początku przysiadł się do niej przemądrzały facet w drucianych okularach. Rzadkie kępki włosów sterczały mu jak elektrody. Miał jeszcze wokół nich czerwone placki, po porażeniu w tropikach.
- Henryk jest szefem fundacji charytatywnej, nie ma prawa żartować? - Alicja go też nie lubiła, broniła, żeby mnie sprowokować. Zmusić do mówienia. Podczas sztywnej imprezy milczałem. Teraz silę się na sarkazm.
- Charytatywnej? Nie dziwię się, potrzebuje współczucia. Gdzie Henio, Henryk, Henryczek był? W Turcji? Nie na „Bliskim Wschodzie”. I nie w Wietnamie, bo to zalatuje taniochą, on był w Indochinach, przepraszam w Indochach. Trzyma się ten jajcarski dystansik?
- Nie musisz chodzić do moich znajomych.
Nie wydaje się urażona. To wyjście miało mnie wyrwać z otępienia. Na pustej ulicy, nocą, prawie wykrzykuję:
- Alicja, nie o twoich znajomych chodzi, nie zrozum mnie źle. Widziałaś w Polsce poważnych facetów, nie smutnych, ale poważnych, mówiących serio o lęku przed życiem? Sami dowcipnisie albo bełkoczący alkoholicy. Jedni i drudzy tchórze, jajcarstwem i wódą oganiają się przed depresją.
- Wiesz, po drugiej stronie, na antypodach - tupie obcasem w płytę chodnika - też żyją, chodzą ludzie i nie zapraszają się nawzajem, żeby zwierzać się ze swoich problemów.
- Alicja...
- No co, myślę o innych, jak ty...
- Nie kpij, wiem, co się ze mną dzieje. Uważasz, że mam depresję? - Przyciągam ją do siebie.
- Ty jesteś psychologiem. - Spojrzenie, bez mrugnięcia, jest wyzwaniem.
- Więc ci mówię: nie mam. Jeden alkoholik w rodzinie wystarczy - myślę o moim ojcu.
Sądzi, że Januszem odwzajemniam się za jej niewinne przytyki.
- Rozesłałeś już swoje CV?
Prosiła mnie o to bezskutecznie. Lepszą pracę znajduje się przez znajomości. Jeśli w ogóle gdzieś jest, w kryzysie. Wpisałbym do CV datę swoich urodzin, nazwy szkół i dla kogo? Kto potrzebuje moich namiarów sprzed lat. Kosmici? Zlokalizują mnie w czasoprzestrzeni, dorwą, gdy chodziłem w harcerskim mundurku do liceum numer pięć?
Rozsyłając CV, skażę się prawdopodobnie na rozmowy kwalifikacyjne z nieznaną mi, prostacką formą życia. Niekoniecznie inteligencji potrzebującej mojego ciała do siedzenia w biurze, trefnych interesów, noszenia paczek, cholera wie jakich eksperymentów poniżających człowieczeństwo.
- Kochanie, obiecuję, zarobię nie tylko na siebie, ale i na nas dwoje - mówię z przekonaniem.
Poproszę Adka o pożyczkę, sprzedam wóz. Słyszę lęk Alicji, gdy mnie pociesza:
- Ułoży się, nie musisz napadać na bank.
- Który? Otworzę każdy sejf. - Po naszej stronie ulicy są same banki. - Nie wierzysz?
- Wierzę.
Naprawdę. Mam cholerne wyczucie do zamków. Nauczyłem się tego w wieku czterech, pięciu lat. Najlepsi złodzieje są przyuczani od dziecka. Wiesz, ile można się dowiedzieć ze sposobu, w jaki pijany ojciec otwiera drzwi? Wkłada klucz pewnie, do oporu czy z poprawką? Przekręci go w zamku powoli czy mocno?
Zgrzyt zwykłego klucza yale był szyfrem mojego dzieciństwa. Prędkość jego
odczytania dawała mi przewagę: ukryć się pod kołdrą i słuchać wrzasków czy wyjść.
Negocjować rozejm między matką i ojcem, albo nawet dostać drobne na cukierki.
Nabawiłem się słuchu absolutnego, sejf przy tym to pestka. Nie wierzysz? - tania zagrywka pod Alicję, trochę litości dla skrzywdzonego dziecka. Jestem pieprzonym DDA, Dorosłym Dzieckiem Alkoholika. Nie wierzę w siebie za grosz. Ona to wyczuwa instynktownie, od momentu naszego spotkania. Tego się boi, może bardziej ode mnie. I to ją przyciąga.
Dzieciństwo Alicji było normalne. Teraz jej rodzice, koleją rzeczy, starzeją się, obumierają, wpadając w demencję. Mój ojciec nie dożył swojej śmierci, nie doczekał starości. Zapił się samotnie, z dala od matki, ode mnie - prawdziwego syna, którego się też nie doczekał. Od kiedy pamiętam, byłem nie taki: za płaczliwy, za pyskaty.
Interesowałem się sztuką, psychologią - według niego niczym.
On, księgowy spółdzielni ogrodniczej, przerabiał abstrakcyjne cyfry na konkretne pieniądze. Był w tym podobny do Adka. Obaj mieli specyficzny dar widzenia świata. Nie tak daleki od prawdy o nim. To, co widzimy, światło wpadające do oka, jest podzielone na paczki energii - fotony. Ojciec i Adek oceniali wszystko w paczkach pieniędzy możliwych do zarobienia. Ich spojrzenie było czytnikiem cen wrośniętym w mózg. Adek miał szansę rozwinąć swoje wrodzone zdolności. Mojego ojca ograniczał realny socjalizm.
W pracy tępił kanciarzy i dostawał szału, odkrywając niegospodarność. Za niespotykaną uczciwość awansował, został głównym księgowym. Uczciwość w komunie, gdzie wszyscy kradli, to była samotność. Zaczął pić. Nie miał już sił na swoją lepszą stronę. Stracił do siebie resztki szacunku. Został mu wygląd korodujący wolniej od przepitego wnętrza.
Matka wysyłała go w stroju paradnym - garniturze z angielskiej wełny i krawacie - na zakupy. Zabójczo przystojny ze świeżo wypastowanymi butami i wyżelowanymi włosami, robił wrażenie u rzeźnika. Sklepowe zahipnotyzowane jego urokiem wyciągały spod lady najlepszą polędwicę.
- Dla naszego pana Stasia. - Zawsze się coś znalazło.
Taka była oficjalna strona mojego ojca. Cenionego gracza brydżowych turniejów w kraju i w Budapeszcie. Potem był już tylko pijakiem i hazardzistą przesiadującym w lepsiejszych melinach. Zasłonięte dzień i noc okna, papierosowy dym, alkohol w karafkach, by ukryć markę taniego wina. Kawa, woda kolońska wklepana w zapadnięte policzki, obrośnięte szczeciną po kilku dniach niewstawania od pokerowego stolika.
Prawdziwa męskość, gra o stawkę. Przepocone koszule, stopiony petami plastik krzykliwie kolorowych jak na tamte czasy popielniczek, reklamujących ferrari, marlboro.
I ta swoboda zwycięzców. Mężczyźni są zwycięzcami. Zwłaszcza mój ojciec chciał nim być. Zanim się stoczył, zabierał mnie ze sobą. Obserwowałem jego nonszalanckie bujanie się na krześle przy kiepskiej karcie. Marzyłem o zaglądaniu mu przez ramię, byciu wspólnikiem blefu i triumfu. W dusznych, przyciemnionych pokojach śledziłem najdrobniejsze ruchy graczy. Przygodnych frajerów, półzawodowców w stylu mojego ojca. Wczytywałem się w ich twarze, marząc o tym, że odgaduję, który z nich kłamie, który ma streeta. 10-, 12-letni wyrostek, nie wiedziałem, czym jest psychologia.
Zafascynowałem się nią dzięki ojcu. Przewidywałem, kto zgarnie pulę. Koniecznie chciałem mu o tym powiedzieć. Tak bardzo pragnąłem zasłużyć na uznanie, ten wymarzony moment męskiej sztamy. On, zirytowany moim napięciem, odsyłał mnie najdalej od siebie, na przeciwległy koniec stołu, żebym nie przeszkadzał. Nie przynosiłem mu szczęścia. Rodzina w ogóle nie przyniosła szczęścia mojemu ojcu. Uciekał od niej w pijackie ciągi. Matka zawodziła:
- Staś, Staś! - Co zlewało się w: Taś, taś!
Zupełnie jakby nawoływała - taś, taś! - króliki w gospodarstwie swoich rodziców.
Zagroda, piaszczyste pole i przymilne szaraki jedzące jej z ręki. Ojciec może i jadł na początku. Potem pożarł matce rękę, serce, rozum. Po jego śmierci nie wiedziała, czy jest wdową, rozwódką, kim w ogóle jest. Stąd jej pragnienie powtarzania cudzych tekstów z telenowel, łatwość odgrywania różnych póz. Od kiedy pamiętałem, rozwodzili się, schodzili, wyrzucali sobie wzajemnie walizki na schody. Kto kogo przytrzyma za drzwiami i nie wpuści. W naszym bloku pijackie burdy były normą. Wojną domową, do której wciągano dzieci, sąsiadów, ale nigdy milicję. Większość moich kumpli ze szkoły i podwórka było dziećmi alkoholików. Stratowane psychicznie pokolenie dzisiejszych 50- latków.
Ojciec umarł sam, zawał w wynajętej kawalerce. Sytuacja matki się wyjaśniła:
nieślubna wdowa. - Staś! Taś, taś! - moi młodzi rodzice - seks, pieprzenie się króliczków, uznali za miłość.
Poszli poświęcić w kościele swoje narządy płciowe, przyrzekając w ich imieniu wierność.
Po wygaśnięciu namiętności byliby nadal małżeństwem, gdyby mieli czas się dogadać i polubić. Niestety, urodziłem się ja: „Dziecko to Stalingrad małżeństwa” - powtarzał w chwilach pijackiej szczerości sąsiad Małecki, ojciec mojej koleżanki z klasy. Uczył w liceum historii, wiedział, co mówi. Przekonałem się o tym, gdy pojawiły się moje dzieci:
amok nieprzespanych nocy, ataki złości, bombardowanie pretensjami. W rezultacie Stalingrad: nie wiadomo, kto na dłuższą metę wygrał wojnę po decydującej bitwie.
- Poczekaj, ja wypłacę - odsuwam Alicję od bankomatu.